WEBVTT 1 00:00:01.420 --> 00:00:05.820 Audycje kulturalne w dobrym tonie. 2 00:00:05.820 --> 00:00:12.820 To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant. 3 00:00:12.820 --> 00:00:17.520 Chciałabym powiedzieć, że zapraszam was dzisiaj na wyprawę do Krakowa. 4 00:00:17.520 --> 00:00:22.320 Wydaje mi się, że to zawsze jest dobry pomysł, ale nie do końca miałabym słuszność mówić, 5 00:00:22.320 --> 00:00:24.620 że konkretnie w tym mieście się zatrzymamy. 6 00:00:24.620 --> 00:00:27.220 Dlatego, że ekspozycja, o której będziemy mówić, 7 00:00:27.220 --> 00:00:30.720 owszem jest prezentowana w Muzeum Narodowym w Krakowie właśnie, 8 00:00:30.720 --> 00:00:32.720 ale temat jest dużo szerszy. 9 00:00:32.720 --> 00:00:37.920 Można powiedzieć, że objął swoim oddziaływaniem całą Polskę, poza nasze granice zresztą wykroczył. 10 00:00:37.920 --> 00:00:44.620 Dlatego, że do Cepeli należało około 100 spółdzielni wytwórczych, które miały 300 punktów sprzedaży, 11 00:00:44.620 --> 00:00:50.120 a także lokale w Brukseli i Nowym Jorku obejmowały także 7 biur terenowych. 12 00:00:50.120 --> 00:00:55.220 Także nie jest to Krakowska historia, ale w Krakowskim oddziale Muzeum Narodowego 13 00:00:55.220 --> 00:00:59.220 puchylono się nad historią Cepeli bardzo wnikliwie. 14 00:00:59.220 --> 00:01:05.920 Dlatego, że obywatelka Cepelia, ekspozycja, którą można tam oglądać do 21 lutego przyszłego roku, 15 00:01:05.920 --> 00:01:09.920 opowiada o Cepeli, a tak naprawdę o szeroko zakrojonych badaniach, 16 00:01:09.920 --> 00:01:16.720 które Cepeli pozwalają nam lepiej poznać, wykroczyć trochę poza bardzo proste skojarzenie, które mamy. 17 00:01:16.720 --> 00:01:21.220 Czasem z dzieciństwa, czasem z dorosłości, czasem z tego, co widzieliśmy na ulicach, 18 00:01:21.220 --> 00:01:23.220 a czasem z tego, co oglądaliśmy w domach, 19 00:01:23.220 --> 00:01:29.720 bo wydaje mi się, że nie ma osoby, która tego zielonego kogutka z bardzo charakterystycznym podpisem nie mogłaby kojarzyć. 20 00:01:29.720 --> 00:01:33.720 Pojawia się tu także refleksja na temat dosyć smutnego końca Cepeli, 21 00:01:33.720 --> 00:01:37.720 która zgodnie z datami swoją działalność zakończyła w latach 90., 22 00:01:37.720 --> 00:01:42.220 ale historie np. warszawskiej Cepeli, która niszczała na naszych oczach, 23 00:01:42.220 --> 00:01:46.220 też pokazują, w jaki sposób te losy przebiegały, 24 00:01:46.220 --> 00:01:50.220 ale myślę, że to jest najwyższy czas, żeby oddać głos naszym dzisiejszym gościom. 25 00:01:50.220 --> 00:01:53.720 To są osoby, które tworzą zespół kuratorski wystawy Obywatelka Cepelia, 26 00:01:53.720 --> 00:01:58.220 czyli pani doktor Anna Wyszniewska i pan profesor Piotr Korduba. 27 00:01:58.220 --> 00:02:00.220 Witam w audycjach kulturalnych. 28 00:02:00.220 --> 00:02:01.220 Dzień dobry. 29 00:02:01.220 --> 00:02:03.720 Pozwoliłam sobie na ten trochę przedługi wstęp, 30 00:02:03.720 --> 00:02:08.720 niejako wcielając się w rolę ekspertki od Cepeli, którą absolutnie nie jestem. 31 00:02:08.720 --> 00:02:12.720 Dlatego z radością przekażę państwu głos i zacznę zadawać pytania. 32 00:02:12.720 --> 00:02:16.720 Opowiadanie historii ma to do siebie, że zawsze gdzieś ma swój początek. 33 00:02:16.720 --> 00:02:19.220 Pozwolę sobie od pytania o początek zacząć. 34 00:02:19.220 --> 00:02:24.720 Pytania trochę podwójnego, to znaczy o początki Cepeli, ale też o początki wystawy, 35 00:02:24.720 --> 00:02:29.720 bo to, że my ją dzisiaj oglądamy, to jest efekt dużo, dużo szerzej zakrojonej pracy. 36 00:02:29.720 --> 00:02:31.720 Początki Cepeli są oczywiście bardzo odległe, 37 00:02:31.720 --> 00:02:35.720 bo musielibyśmy się przenieść do 1949 roku, 38 00:02:35.720 --> 00:02:40.720 kiedy została ona przez ówczesne państwo polskie powołana do życia. 39 00:02:40.720 --> 00:02:44.720 No i funkcjonowała, co tu dużo mówić przez 40 lat, 40 00:02:44.720 --> 00:02:48.720 zmieniając nieco swoją kondycję, na początku była pewnym fenomenem. 41 00:02:48.720 --> 00:02:52.720 W latach 60-tych uzyskała chyba najlepsze wyniki, 42 00:02:52.720 --> 00:02:57.720 jeśli chodzi o jakość wytwarzanych przedmiotów artystycznych. 43 00:02:57.720 --> 00:03:02.720 W 70-tych latach z kolei niezwykle się rozwinęła terytorialnie i produkcyjnie, 44 00:03:02.720 --> 00:03:06.720 by pod koniec lat 80-tych nieco zmęczyć społeczeństwo polskie, 45 00:03:06.720 --> 00:03:11.720 nie tracąc akurat nic z impetu inwestycyjnego, eksportowego. 46 00:03:12.720 --> 00:03:15.720 No a transformacja ustrojowa, rozstrzelnienie granic 47 00:03:15.720 --> 00:03:18.720 i potrzeba innych wzorów estetycznych zachodu 48 00:03:18.720 --> 00:03:22.720 spowodowały, że ten kod estetyczny Cepeli przestał być atrakcyjny. 49 00:03:22.720 --> 00:03:27.720 Natomiast nasze zainteresowanie Cepelią nie jest oczywiście takie odległe. 50 00:03:27.720 --> 00:03:30.720 Trzeba było iluś ślad od jej kresu, 51 00:03:30.720 --> 00:03:32.720 żeby można było z pewnym dystansem, 52 00:03:32.720 --> 00:03:35.720 także naukowym spojrzeć na dorobek Cepeli. 53 00:03:35.720 --> 00:03:38.720 Ja może to wiele lat temu zacząłem, 54 00:03:38.720 --> 00:03:42.720 zastanawiając się jedynie nad tym aspektem ludowości na sprzedaż, 55 00:03:42.720 --> 00:03:46.720 a więc wytwarzanej, kreowanej ludowości, co zaowocowało książką, 56 00:03:46.720 --> 00:03:49.720 która myślę, że rzeczywiście dość dużo w tym namieszała, 57 00:03:49.720 --> 00:03:54.720 to znaczy, że rzeczywiście pokazała, że ta Cepelia była wielkim mechanizmem, 58 00:03:54.720 --> 00:03:58.720 a nie tylko z systemem i siecią sklepów, wielkim przedsięwzięciem 59 00:03:58.720 --> 00:04:00.720 i strukturą badawczo-projektową, 60 00:04:00.720 --> 00:04:03.720 ale od tego czasu opublikowano także wiele innych tekstów, 61 00:04:03.720 --> 00:04:07.720 w tym właśnie moi partnerki w wystawie Ann Wiszniewskiej 62 00:04:07.720 --> 00:04:10.720 dotyczących i biżuterii produkowanej w Cepeli 63 00:04:10.720 --> 00:04:13.720 i w plakatu Cepeliowskiego i zabawek Cepeliowskich, 64 00:04:13.720 --> 00:04:17.720 więc nas ten projekt dojrzewa i on też się na pewno nie kończy, 65 00:04:17.720 --> 00:04:22.720 ponieważ prace do tej wystawy wymagały kolejnych jeszcze badań archiwalnych, 66 00:04:22.720 --> 00:04:24.720 ale także penetracji zbiorów prywatnych, 67 00:04:24.720 --> 00:04:28.720 bo bardzo wiele z obiektów, które żeśmy pozyskali na tę wystawę, 68 00:04:28.720 --> 00:04:31.720 pochodzi po prostu z prywatnych domów, 69 00:04:31.720 --> 00:04:34.720 a uzupełnialiśmy swoją wiedzę o Cepeli, 70 00:04:34.720 --> 00:04:37.720 także rozmowami z żyjącymi jeszcze pracownikami Cepeli 71 00:04:37.720 --> 00:04:42.720 czy też z ich potomkami, więc to jest wielopoziomowy proces studyjny, 72 00:04:42.720 --> 00:04:47.720 który też myślę przed nowymi pokoleniami badaczy otwiera ogromne możliwości. 73 00:04:47.720 --> 00:04:51.720 Pan profesor użył przed momentem wprowadzając nas w świat Cepeli 74 00:04:51.720 --> 00:04:53.720 takiego określenia jak hot artystyczny Cepeli. 75 00:04:53.720 --> 00:04:56.720 Czy Państwo zgodzili by się to pojęcie rozwinąć? 76 00:04:56.720 --> 00:04:59.720 Pytam to również dlatego, że czytając materiały poświęcone w wystawie, 77 00:04:59.720 --> 00:05:01.720 wiem, że z tym także się Państwo zderzyli, 78 00:05:01.720 --> 00:05:05.720 że dzisiaj mówiąc Cepelia, porównując coś do Cepeli, 79 00:05:05.720 --> 00:05:09.720 myślimy o kitszu, myślimy o czymś, co ramom sztuki ludowej już dawno się wymknęło, 80 00:05:09.720 --> 00:05:12.720 zaczęło żyć własnym życiem, który nie do końca z tą linią artystyczną 81 00:05:12.720 --> 00:05:14.720 ma już coś wspólnego. 82 00:05:14.720 --> 00:05:16.720 Z tego kodu artystycznego nie ma jednego. 83 00:05:16.720 --> 00:05:19.720 Cepelia nabyła dzieckiem swojej epoki 84 00:05:19.720 --> 00:05:21.720 i tutaj proces, w którym ona się utożsamiała, 85 00:05:21.720 --> 00:05:24.720 też się zmieniało z dekady na dekadę. 86 00:05:24.720 --> 00:05:26.720 W latach później 50. i 60. 87 00:05:26.720 --> 00:05:28.720 Wśród tych na przykład bardzo istotne, 88 00:05:28.720 --> 00:05:30.720 widoczne są wpływy tej estetyki New Look. 89 00:05:30.720 --> 00:05:32.720 To dla wielu zwiedzających, 90 00:05:32.720 --> 00:05:35.720 w ogóle dla wielu badaczy był pewnym zaskoczeniem, 91 00:05:35.720 --> 00:05:37.720 tak jak na przykład moda retro. 92 00:05:37.720 --> 00:05:39.720 To wszystko się wiąże z różnymi modami, 93 00:05:39.720 --> 00:05:42.720 czy wpływami literatury na postrzeganie 94 00:05:42.720 --> 00:05:45.720 tego wnętrza, które jest, nie wiem, atrakcyjne, 95 00:05:45.720 --> 00:05:48.720 które jest zgodne z rytmem epoki. 96 00:05:48.720 --> 00:05:50.720 A co do tego określenia Cepeli, 97 00:05:50.720 --> 00:05:53.720 która się rymuje z kitszem, Cepeliada, 98 00:05:53.720 --> 00:05:55.720 to jest określenie czegoś nieautentycznego, 99 00:05:55.720 --> 00:05:58.720 co oczywiście próbowaliśmy się zmierzyć z tym przekonaniem, 100 00:05:58.720 --> 00:06:02.720 tworząc nawet coś, co nazwaliśmy Cepeliwskim kitszem, 101 00:06:02.720 --> 00:06:05.720 natomiast paradoksalnie właśnie pozyskanie 102 00:06:05.720 --> 00:06:08.720 na wystawy tych obiektów, które w momencie, 103 00:06:08.720 --> 00:06:10.720 kiedy były wprowadzone na rynek, 104 00:06:10.720 --> 00:06:13.720 były postrzegane jako właśnie kitszowe, 105 00:06:13.720 --> 00:06:15.720 jako symbol tego upadku Cepeli, 106 00:06:15.720 --> 00:06:17.720 takiej dygręgolady, która polegała między innymi 107 00:06:17.720 --> 00:06:19.720 na używanie materiałów zastępczych 108 00:06:19.720 --> 00:06:24.720 albo na przykład nieautentyczne pieżnik wełniany, 109 00:06:24.720 --> 00:06:27.720 już bukna syntetycznego utkany. 110 00:06:27.720 --> 00:06:30.720 To są takie rzace materiałowe, 111 00:06:30.720 --> 00:06:32.720 które właśnie sprawdziło, że postrzegano Cepeli 112 00:06:32.720 --> 00:06:34.720 jako taką wielką ściemu. 113 00:06:34.720 --> 00:06:36.720 Natomiast ciężko je było zdobyć. 114 00:06:36.720 --> 00:06:39.720 Okazało się, że one jako źle urodzone 115 00:06:39.720 --> 00:06:42.720 i jako też obiekty stosunkowo niedrogie 116 00:06:42.720 --> 00:06:45.720 ze względu właśnie na te materiały zastępczo użyte, 117 00:06:45.720 --> 00:06:49.720 one po prostu bardzo łatwą, lekką ręką były wyrzucane 118 00:06:49.720 --> 00:06:51.720 i stąd naprawdę poważne problemy, 119 00:06:51.720 --> 00:06:53.720 żeby ten kitsz Cepeliowski kompletować, 120 00:06:53.720 --> 00:06:56.720 ale ciekawe było to, że kiedy skompletowaliśmy ten kitsz, 121 00:06:56.720 --> 00:06:59.720 pochylęcie nad każdym obiektem i myśląc o tym tak, 122 00:06:59.720 --> 00:07:01.720 to jest właśnie ten dobry przykład, 123 00:07:01.720 --> 00:07:03.720 bo jest na przykład tam taki szkór korali, 124 00:07:03.720 --> 00:07:06.720 które są wykonane w tworzywa sztucznego. 125 00:07:06.720 --> 00:07:09.720 To są takie korale do stroju ludowego. 126 00:07:09.720 --> 00:07:12.720 Ewidentnie to jest coś, czego Cepeli nie powinno być. 127 00:07:12.720 --> 00:07:15.720 Natomiast kompletując ten zestaw okazało się, 128 00:07:15.720 --> 00:07:19.720 że jest w tym dużo takiego jakiegoś uroku, 129 00:07:19.720 --> 00:07:23.720 ten kitsz dzisiaj, kiedy mamy zupełnie inną sytuację, 130 00:07:23.720 --> 00:07:27.720 jeśli chodzi o pamiątkę, czy o taką modową biżuterię, 131 00:07:27.720 --> 00:07:29.720 chociażby czy jakąś dalanterię, 132 00:07:29.720 --> 00:07:31.720 to one jednak nabrały pewnej szlachekwności. 133 00:07:31.720 --> 00:07:35.720 No i tak bardzo często bywa niestety z tymi przedmiotami, 134 00:07:35.720 --> 00:07:37.720 które takimi kiedyśniejszymi, 135 00:07:37.720 --> 00:07:40.720 które przechodzą do sfery takiej nostalgicznej, 136 00:07:40.720 --> 00:07:44.720 to ten Cepeliowski kitsz jest właśnie dzisiaj takim kitszem 137 00:07:44.720 --> 00:07:47.720 nostalgicznym, zdecydowanie lepiej urodzonym. 138 00:07:47.720 --> 00:07:49.720 Natomiast jest to też takie zjawisko, 139 00:07:49.720 --> 00:07:52.720 które zauważyliśmy, że postrzeganie Cepeli 140 00:07:52.720 --> 00:07:54.720 jako właśnie tego takiego ludowego kitszu 141 00:07:54.720 --> 00:07:56.720 ono się zaczęło w latach 70-tych. 142 00:07:56.720 --> 00:08:00.720 Cepelia z lat 50-tych, z lat 60-tych to jest jeszcze instytucja, 143 00:08:00.720 --> 00:08:04.720 która ma bardzo poważne osiągnięcia, 144 00:08:04.720 --> 00:08:09.720 jeśli chodzi o kształtowanie kultury wnętrza, kultury ubioru. 145 00:08:09.720 --> 00:08:12.720 Natomiast w latach 70-tych się pojawiło takie zjawisko, 146 00:08:12.720 --> 00:08:16.720 które sama Cepelia określała jako małą mechanizację. 147 00:08:16.720 --> 00:08:19.720 I pojawiły się w związku z tym właśnie terzatemateriałowe, 148 00:08:19.720 --> 00:08:23.720 czy obiekty, które powstawały, no, miary szybko, 149 00:08:23.720 --> 00:08:26.720 czyli na przykład serwetka, która miała być haftowana ręcznie. 150 00:08:26.720 --> 00:08:28.720 Ona cały czas ręcznie była haftowana, 151 00:08:28.720 --> 00:08:30.720 natomiast ten hafta ręcznie jest bardzo prosty. 152 00:08:30.720 --> 00:08:32.720 Widać, że tutaj chodziło o czas, 153 00:08:32.720 --> 00:08:33.720 i nie jest taki rozbudowany, 154 00:08:33.720 --> 00:08:35.720 nie wiem, może czasem jest niech ludnie zrobiony, 155 00:08:35.720 --> 00:08:37.720 nie zawsze, ale to właśnie widać. 156 00:08:37.720 --> 00:08:40.720 To są koszty tego bogacenia się społeczeństwa. 157 00:08:40.720 --> 00:08:41.720 Chciało kupować Cepeli, 158 00:08:41.720 --> 00:08:44.720 no właściwie niewiele tutaj było możliwości. 159 00:08:44.720 --> 00:08:46.720 Rynek był dosyć płytki. 160 00:08:46.720 --> 00:08:48.720 Trzeba było im dostarczyć tą masę towarową. 161 00:08:48.720 --> 00:08:51.720 Ta masa towarowa Cepeli, ona jednak musiała być dostępna 162 00:08:51.720 --> 00:08:54.720 i musiała po prostu być produkowana w jakichś takich większych nakładach. 163 00:08:54.720 --> 00:08:56.720 I to były właśnie te koszty. 164 00:08:56.720 --> 00:08:59.720 Stąd, myślimy, wziął się właśnie ten towarowski kicz. 165 00:08:59.720 --> 00:09:03.720 O nie, masa towarowa jest takim bolesnym określeniem. 166 00:09:03.720 --> 00:09:05.720 Ja oczywiście absolutnie rozumiem jego użycie. 167 00:09:05.720 --> 00:09:08.720 Natomiast bardzo sprowadza na ziemię wszystkich, 168 00:09:08.720 --> 00:09:11.720 łącznie ze mną, którzy myśleli o sztuce, 169 00:09:11.720 --> 00:09:13.720 że mi ośle rękodzielę. 170 00:09:13.720 --> 00:09:16.720 Ale taka jest też chyba historia Cepeli. 171 00:09:16.720 --> 00:09:18.720 Ale czy właśnie jednym z powodów, 172 00:09:18.720 --> 00:09:20.720 dla których ona została powołana, 173 00:09:20.720 --> 00:09:22.720 bo oczywiście ich było całkiem sporo. 174 00:09:22.720 --> 00:09:24.720 Nie było właśnie kształtowanie gustów, 175 00:09:24.720 --> 00:09:25.720 wyznaczanie trendów. 176 00:09:25.720 --> 00:09:27.720 Może moglibyśmy też powiedzieć, 177 00:09:27.720 --> 00:09:29.720 że to był jeden ze sposobów, 178 00:09:29.720 --> 00:09:32.720 w jaki władza wpływała na swoich obywateli, 179 00:09:32.720 --> 00:09:34.720 okazując im, co mają mieć w swoich mieszkaniach, 180 00:09:34.720 --> 00:09:38.720 w jaki sposób mogą siebie ozdabiać biżuterią. 181 00:09:38.720 --> 00:09:39.720 To jest tego powodu, 182 00:09:39.720 --> 00:09:43.720 to też jest taki trudny fragment pamięci o czasach PRL-u. 183 00:09:43.720 --> 00:09:44.720 Ja przyznam szczerze, 184 00:09:44.720 --> 00:09:47.720 że nie miałam takiej perspektywy naukowej, badawczej. 185 00:09:47.720 --> 00:09:48.720 Bo wydawało mi się, 186 00:09:48.720 --> 00:09:49.720 że największy problem Cepeli 187 00:09:49.720 --> 00:09:51.720 w takim szerokim spojrzeniu jest taki, 188 00:09:51.720 --> 00:09:53.720 że dzisiaj przede wszystkim się o tym chyba myśli 189 00:09:53.720 --> 00:09:54.720 z jakąś pobłazliwością. 190 00:09:54.720 --> 00:09:56.720 Ma pani całkowitą rację, 191 00:09:56.720 --> 00:09:58.720 że Cepelia musiała zagospodarować 192 00:09:58.720 --> 00:10:00.720 wiele różnych problemów 193 00:10:00.720 --> 00:10:02.720 i wiele różnych zadań 194 00:10:02.720 --> 00:10:04.720 nowego państwa, państwa komunistycznego, 195 00:10:04.720 --> 00:10:06.720 totalitarnego na swój sposób, 196 00:10:06.720 --> 00:10:08.720 wołana właściwie przez resort kultury 197 00:10:08.720 --> 00:10:11.720 i stała się jego instrumentem wykonawczym. 198 00:10:11.720 --> 00:10:13.720 Ale błędem jest uważanie, 199 00:10:13.720 --> 00:10:15.720 że ten pomysł, a także sama struktura 200 00:10:15.720 --> 00:10:17.720 jest wyłącznie dzieckiem PRL-u. 201 00:10:17.720 --> 00:10:19.720 Zofia Szydłoska oraz jej prawa ręka 202 00:10:19.720 --> 00:10:21.720 do spraw opieki nad sztuką ludową 203 00:10:21.720 --> 00:10:22.720 Janina Orężyna, 204 00:10:22.720 --> 00:10:23.720 one doskonale wiedziały, 205 00:10:23.720 --> 00:10:25.720 jak to zagadnienie było ustawione 206 00:10:25.720 --> 00:10:26.720 w okresie międzywojennym. 207 00:10:26.720 --> 00:10:28.720 A to ustawienie właściwie realizowało 208 00:10:28.720 --> 00:10:30.720 towarstwo popierania przemysłu ludowego 209 00:10:30.720 --> 00:10:32.720 z bardzo podobną strukturą do tej, 210 00:10:32.720 --> 00:10:34.720 która przypadkowo, można wypowiedzieć, 211 00:10:34.720 --> 00:10:36.720 pojawiła się w cebeli PRL-owskiej, 212 00:10:36.720 --> 00:10:38.720 a więc systemem spółdzielni, 213 00:10:38.720 --> 00:10:40.720 skupu wytworów ludowych 214 00:10:40.720 --> 00:10:42.720 ze sklepami, które dawniej nazywano 215 00:10:42.720 --> 00:10:44.720 bazarami sztuki ludowej 216 00:10:44.720 --> 00:10:46.720 oraz ze stałem ekspertów, 217 00:10:46.720 --> 00:10:48.720 czyli przede wszystkim dyplomowanych, 218 00:10:48.720 --> 00:10:50.720 profesjonalnie wykształconych etnografów, 219 00:10:50.720 --> 00:10:52.720 którzy decydowali o tym, 220 00:10:52.720 --> 00:10:54.720 co się do tej sprzedaży nadaje, 221 00:10:54.720 --> 00:10:56.720 co jest poprawne etnograficznie, a co nie. 222 00:10:56.720 --> 00:10:58.720 Ten pomysł wywodził się też 223 00:10:58.720 --> 00:11:00.720 na koncepcji międzywojennej, 224 00:11:00.720 --> 00:11:02.720 a więc zamiaru 225 00:11:02.720 --> 00:11:04.720 wspierania wytwórczości ludowej 226 00:11:04.720 --> 00:11:06.720 poprzez jej zbyt 227 00:11:06.720 --> 00:11:08.720 w mieście, ale żeby ten zbyt mógł zajść, 228 00:11:08.720 --> 00:11:10.720 to trzeba było często pójść na kompromisy, 229 00:11:10.720 --> 00:11:12.720 a więc dostosować tkaniny ludowe, 230 00:11:12.720 --> 00:11:14.720 do tkanin używanych w mieście, do portier, 231 00:11:14.720 --> 00:11:16.720 do kotar, do tkanin obiciowych, 232 00:11:16.720 --> 00:11:18.720 tkanin metrażowych, no, ceramikę 233 00:11:18.720 --> 00:11:20.720 poszerzyć asortementowo, 234 00:11:20.720 --> 00:11:22.720 zacząć produkować meble, które są 235 00:11:22.720 --> 00:11:24.720 potrzebne społeczeństwu mińskiego. 236 00:11:24.720 --> 00:11:26.720 Prawdą jest, że cebelia 237 00:11:26.720 --> 00:11:28.720 miała zadanie didaktyczne 238 00:11:28.720 --> 00:11:30.720 i miała przede wszystkim 239 00:11:30.720 --> 00:11:32.720 średniącym warstwom społeczeństwa, 240 00:11:32.720 --> 00:11:34.720 czyli tym, którzy się tak na dobrą sprawę 241 00:11:34.720 --> 00:11:36.720 z chłopskiego środowiska wywodzili, 242 00:11:36.720 --> 00:11:38.720 pokazywać, jak mieszkać 243 00:11:38.720 --> 00:11:40.720 nowocześnie, jak mieszkać estetycznie, 244 00:11:40.720 --> 00:11:42.720 jak nie ulegać drobnomieszczańskim 245 00:11:42.720 --> 00:11:44.720 wyobrażeniom o luksusie, czy 246 00:11:44.720 --> 00:11:46.720 incenizacji wielkomieńskiego 247 00:11:46.720 --> 00:11:48.720 życia. Średnio to 248 00:11:48.720 --> 00:11:50.720 powiedzmy sobie szczerze wyglądało 249 00:11:50.720 --> 00:11:52.720 w praktyce, ponieważ 250 00:11:52.720 --> 00:11:54.720 jeżeli ktoś się wywodził ze środowiska, 251 00:11:54.720 --> 00:11:56.720 gdzie używano pasiaków i używano 252 00:11:56.720 --> 00:11:58.720 garnków glinianych, no to nie chciał swojego 253 00:11:58.720 --> 00:12:00.720 życia wyposażać w takie same 254 00:12:00.720 --> 00:12:02.720 przedmioty. Za to bardzo 255 00:12:02.720 --> 00:12:04.720 się w tym kochała polska inteligencja 256 00:12:04.720 --> 00:12:06.720 i tej nie trzeba było nawet specjalnie 257 00:12:06.720 --> 00:12:08.720 do tego przekonywać, 258 00:12:08.720 --> 00:12:10.720 ale oprócz tego odcinka cebelia 259 00:12:10.720 --> 00:12:12.720 także po prostu 260 00:12:12.720 --> 00:12:14.720 zagospodarowywała braki produkcyjne 261 00:12:14.720 --> 00:12:16.720 w zakresie rękodzieła 262 00:12:16.720 --> 00:12:18.720 i wytwórczości współdzielczej 263 00:12:18.720 --> 00:12:20.720 w takim nowoczesnym 264 00:12:20.720 --> 00:12:22.720 guście właściwie modernistycznych 265 00:12:22.720 --> 00:12:24.720 tendencji, a także 266 00:12:24.720 --> 00:12:26.720 realizowała zlecenia 267 00:12:26.720 --> 00:12:28.720 najpierw państwowe, a później 268 00:12:28.720 --> 00:12:30.720 już na sprzedaż dla klienta 269 00:12:30.720 --> 00:12:32.720 indywidualnego w zakresie 270 00:12:32.720 --> 00:12:34.720 przedmiotów stylizowanych na dawnę, 271 00:12:34.720 --> 00:12:36.720 bo i ten drugi nurt 272 00:12:36.720 --> 00:12:38.720 źródłowy polskiej kultury 273 00:12:38.720 --> 00:12:40.720 dopuszczający jednak kulturę szlachecką, 274 00:12:40.720 --> 00:12:42.720 kulturę sarmacką jako istotny 275 00:12:42.720 --> 00:12:44.720 komponent polskiej ikonosfery, także 276 00:12:44.720 --> 00:12:46.720 estetycznej, był przez cebelię wykorzystywany 277 00:12:46.720 --> 00:12:48.720 no i tym samym robiła, pasy kontuszowe 278 00:12:48.720 --> 00:12:50.720 robiła tkaniny 279 00:12:50.720 --> 00:12:52.720 metrażowe w typie pałacowych 280 00:12:52.720 --> 00:12:54.720 tkanin 18-wiecznych meble 281 00:12:54.720 --> 00:12:56.720 realizowane na Biedermayer, na Ludwika 282 00:12:56.720 --> 00:12:58.720 Filipa, także 283 00:12:58.720 --> 00:13:00.720 no całe mnóstwo przedmiotów, które mogą się kojarzyć 284 00:13:00.720 --> 00:13:02.720 właśnie z kulturą elitarną 285 00:13:02.720 --> 00:13:04.720 paradoksalnie, przecież posponowaną 286 00:13:04.720 --> 00:13:06.720 przez PRL-owskie państwo, ale jednak 287 00:13:06.720 --> 00:13:08.720 dopuszczaną 288 00:13:08.720 --> 00:13:10.720 właśnie dzięki wytwórczości cepeli 289 00:13:10.720 --> 00:13:12.720 przypomnijmy, państwowego przedsiębiorstwa 290 00:13:12.720 --> 00:13:14.720 do produkcji i do sprzedaży. 291 00:13:14.720 --> 00:13:16.720 Te początki cepeli były rzeczywiście 292 00:13:16.720 --> 00:13:18.720 dosyć w takim trudnym 293 00:13:18.720 --> 00:13:20.720 momencie. Cepelia 294 00:13:20.720 --> 00:13:22.720 powstała w 1949 roku, to był 295 00:13:22.720 --> 00:13:24.720 ciężki moment w ogóle dla polskiej kultury, 296 00:13:24.720 --> 00:13:26.720 ciężki w sensie takiej ogromnej 297 00:13:26.720 --> 00:13:28.720 zmiany. 298 00:13:28.720 --> 00:13:30.720 Te początki, czyli rok 299 00:13:30.720 --> 00:13:32.720 1950-1951-2 300 00:13:32.720 --> 00:13:34.720 to był taki moment, kiedy 301 00:13:34.720 --> 00:13:36.720 cepelia próbowała 302 00:13:36.720 --> 00:13:38.720 pozyskać do swojej struktury 303 00:13:38.720 --> 00:13:40.720 bardzo wiele spółdzielni 304 00:13:40.720 --> 00:13:42.720 czy takich zakładów produkcyjnych 305 00:13:42.720 --> 00:13:44.720 i tutaj rzeczywiście 306 00:13:44.720 --> 00:13:46.720 ma na sumieniu wiele takich 307 00:13:46.720 --> 00:13:48.720 przejmowanych zakładów 308 00:13:48.720 --> 00:13:50.720 na zasadzie przymusowego 309 00:13:50.720 --> 00:13:52.720 takim narzędziem był domiar, 310 00:13:52.720 --> 00:13:54.720 czyli ten podatek taki 311 00:13:54.720 --> 00:13:56.720 niesłusznie nagiczony 312 00:13:56.720 --> 00:13:58.720 często po prostu bardzo wysoki, 313 00:13:58.720 --> 00:14:00.720 taki, który sprawiał, że jedynym wyjściem 314 00:14:00.720 --> 00:14:02.720 było po prostu bankructwo 315 00:14:02.720 --> 00:14:04.720 czy zamknięciem przedsiębiorstwa 316 00:14:04.720 --> 00:14:06.720 i w takiej sytuacji znalazł się na przykład 317 00:14:06.720 --> 00:14:08.720 Ład. Za spółdzielnia artystów, taka 318 00:14:08.720 --> 00:14:10.720 legendowa ta, która powstała jeszcze przed wolną 319 00:14:10.720 --> 00:14:12.720 ona weszła w strukturę cepelni 320 00:14:12.720 --> 00:14:14.720 dość niechętnie, oni dyskutowali nad tym 321 00:14:14.720 --> 00:14:16.720 bardzo długo, ale ponieważ mieli 322 00:14:16.720 --> 00:14:18.720 3 miliony zaległego podatku 323 00:14:18.720 --> 00:14:20.720 do zapłacenia, oprócz tego nie byli 324 00:14:20.720 --> 00:14:22.720 w stanie płacić też swoim projektantom 325 00:14:22.720 --> 00:14:24.720 wynagrodzenia, w związku z tym 326 00:14:24.720 --> 00:14:26.720 cepeli weszli. Tutaj były 327 00:14:26.720 --> 00:14:28.720 wykorzystywane, na samym początku 328 00:14:28.720 --> 00:14:30.720 były wykorzystywane narzędzi artystkalne 329 00:14:30.720 --> 00:14:32.720 żeby cepelia mogła się 330 00:14:32.720 --> 00:14:34.720 rozwijać i żeby weszły do nich 331 00:14:34.720 --> 00:14:36.720 te spółdzielni, które rzeczywiście 332 00:14:36.720 --> 00:14:38.720 mają bardzo dobry zapleczek 333 00:14:38.720 --> 00:14:40.720 i dobrych projektantów i no też jakąś tam legendę 334 00:14:40.720 --> 00:14:42.720 ale tutaj trzeba podkreślić, że to jest 335 00:14:42.720 --> 00:14:44.720 sam początek, potem ta cepelia naprawdę 336 00:14:44.720 --> 00:14:46.720 bardzo dużo dawała 337 00:14:46.720 --> 00:14:48.720 podarcy planowanej, centralnie 338 00:14:48.720 --> 00:14:50.720 dostęp do surowców, dostęp 339 00:14:50.720 --> 00:14:52.720 do materiałów, to był 340 00:14:52.720 --> 00:14:54.720 priorytetowy, dodatkowo jeszcze właśnie 341 00:14:54.720 --> 00:14:56.720 możliwość prania udziałów 342 00:14:56.720 --> 00:14:58.720 nie wiem, w targach krajowych 343 00:14:58.720 --> 00:15:00.720 zagranicznych czy wyposażenie wnętrz 344 00:15:00.720 --> 00:15:02.720 użyteczności publicznej. To był taki pas 345 00:15:02.720 --> 00:15:04.720 startowy często do jakichś naprawdę 346 00:15:04.720 --> 00:15:06.720 niezwykle prestiżowych 347 00:15:06.720 --> 00:15:08.720 realizacji. Na tą cepelnię można 348 00:15:08.720 --> 00:15:10.720 patrzeć pod wieloma kątami 349 00:15:10.720 --> 00:15:12.720 my to oczywiście robimy, ale 350 00:15:12.720 --> 00:15:14.720 tuż po transformacji ustrojowej 351 00:15:14.720 --> 00:15:16.720 ta cepelia była postrzegana 352 00:15:16.720 --> 00:15:18.720 jako taka instytucja, która po prostu 353 00:15:18.720 --> 00:15:20.720 zniszczyła kulturę ludową i też 354 00:15:20.720 --> 00:15:22.720 to robyk naszego rzemiosła artystycznego 355 00:15:22.720 --> 00:15:24.720 ja jeszcze miałam okazję się spotkać 356 00:15:24.720 --> 00:15:26.720 z takimi słowami właśnie tych dawnych cepeliosów 357 00:15:26.720 --> 00:15:28.720 rozczarowanych, tym też przypadkiem 358 00:15:28.720 --> 00:15:30.720 czy tym co się tam działo pod koniec 359 00:15:30.720 --> 00:15:32.720 istnienia, to 360 00:15:32.720 --> 00:15:34.720 trzeba brać bardzo duży cudzysłów 361 00:15:34.720 --> 00:15:36.720 i trzeba pamiętać, że tutaj każdy 362 00:15:36.720 --> 00:15:38.720 miał swoje jakieś doświadczenia 363 00:15:38.720 --> 00:15:40.720 i miało, to były nie właśnie w czasach tych 364 00:15:40.720 --> 00:15:42.720 transformacyjnych, miał prawo 365 00:15:42.720 --> 00:15:44.720 się nie wiem, niepewnie, być może 366 00:15:44.720 --> 00:15:46.720 oszukany, bo cepelia rzeczywiście była 367 00:15:46.720 --> 00:15:48.720 bardzo dobrym pracodawcą 368 00:15:48.720 --> 00:15:50.720 a transformacja 369 00:15:50.720 --> 00:15:52.720 ustrojowa sprawiła, że właśnie bardzo wiele 370 00:15:52.720 --> 00:15:54.720 osób zostało pozbawionych 371 00:15:54.720 --> 00:15:56.720 tego dla nich mecenas, 372 00:15:56.720 --> 00:15:58.720 takiej instytucji opiekunczej, którą 373 00:15:58.720 --> 00:16:06.800 u nas zdecydowanie była. 374 00:16:06.800 --> 00:16:08.800 Nie warto trzymać 375 00:16:08.800 --> 00:16:10.800 prostych skojarzeń i prostych 376 00:16:10.800 --> 00:16:12.800 ocenach, historia cepeli chociażby 377 00:16:12.800 --> 00:16:14.800 chociaż nie tylko niej, ona tutaj 378 00:16:14.800 --> 00:16:16.800 służy za przykład, jest dużo bardziej 379 00:16:16.800 --> 00:16:18.800 niuansowana i skomplikowana. 380 00:16:18.800 --> 00:16:20.800 Cofnę się o kilka minut, kiedy pan 381 00:16:20.800 --> 00:16:22.800 profesor wspomniał o dwóch 382 00:16:22.800 --> 00:16:24.800 bardzo ważnych kobietach, które 383 00:16:24.800 --> 00:16:26.800 z cepelią były związane 384 00:16:26.800 --> 00:16:28.800 i to były związane przez długie lata 385 00:16:28.800 --> 00:16:30.800 zastanawiam się, czy to właśnie one 386 00:16:30.800 --> 00:16:32.800 ich rola i wpływ na cepelię 387 00:16:32.800 --> 00:16:34.800 przełożyły się trochę na tytuł wystawy, 388 00:16:34.800 --> 00:16:36.800 bo przecież nie opowiadają państwo 389 00:16:36.800 --> 00:16:38.800 o cepeli, a o obywatelce 390 00:16:38.800 --> 00:16:40.800 cepeli. Tytuł wystawy 391 00:16:40.800 --> 00:16:42.800 wziął się z odkrycia, zresztą 392 00:16:42.800 --> 00:16:44.800 właśnie Ani Wiszniewskiej, która opiekuje 393 00:16:44.800 --> 00:16:46.800 się archiwum cepeli, tą częścią 394 00:16:46.800 --> 00:16:48.800 przechowywaną w Instytucie Sztuki Polskiej 395 00:16:48.800 --> 00:16:50.800 Akademii Nauk i pewnego dnia znalazła 396 00:16:50.800 --> 00:16:52.800 kopertę skierowano do Janiny Orężyny, 397 00:16:52.800 --> 00:16:54.800 ale zaadresowano obywatelka 398 00:16:54.800 --> 00:16:56.800 cepelia ulica Rutkowskiego, czyli 399 00:16:56.800 --> 00:16:58.800 z adresem ówczesnej 400 00:16:58.800 --> 00:17:00.800 centrali. I myśmy poszukiwali 401 00:17:00.800 --> 00:17:02.800 tytuł i uznaliśmy, że to odkrycie jest 402 00:17:02.800 --> 00:17:04.800 z jakąś opacznością, ponieważ ona 403 00:17:04.800 --> 00:17:06.800 oddaje problem. Z jednej strony 404 00:17:06.800 --> 00:17:08.800 w jakiejś mierze opowiada 405 00:17:08.800 --> 00:17:10.800 o świecie zfeminizowanym, 406 00:17:10.800 --> 00:17:12.800 a z drugiej o pewnym 407 00:17:12.800 --> 00:17:14.800 fenomenie obywatelskości, czyli 408 00:17:14.800 --> 00:17:16.800 pewnego prawu do bycia 409 00:17:16.800 --> 00:17:18.800 do szacunku jakim cepelia 410 00:17:18.800 --> 00:17:20.800 przez długi czas zanim właśnie 411 00:17:20.800 --> 00:17:22.800 dorobiła się też tej etykiety 412 00:17:22.800 --> 00:17:24.800 negatywnej się cieszyła. 413 00:17:24.800 --> 00:17:26.800 Ale tak jak to zresztą było 414 00:17:26.800 --> 00:17:28.800 w wielu różnych instytucjach 415 00:17:28.800 --> 00:17:30.800 i zakładach pracy pererowskich, 416 00:17:30.800 --> 00:17:32.800 ta feminizacja była pozorna. 417 00:17:32.800 --> 00:17:34.800 To znaczy, statystycznie 418 00:17:34.800 --> 00:17:36.800 rzeczywiście pracowało tam zapewne 419 00:17:36.800 --> 00:17:38.800 najwięcej kobiet, ale pośród tych 420 00:17:38.800 --> 00:17:40.800 momentami nawet 40 tysięcy 421 00:17:40.800 --> 00:17:42.800 pracowników, stanowiska kierownicze, 422 00:17:42.800 --> 00:17:44.800 liderzkie zajmowali 423 00:17:44.800 --> 00:17:46.800 głównie mężczyźnie, a więc to nie 424 00:17:46.800 --> 00:17:48.800 było równouprawnienie w takim rozumieniu 425 00:17:48.800 --> 00:17:50.800 jakiego dzisiaj dążymy. 426 00:17:50.800 --> 00:17:52.800 To znaczy, aby także funkcjonowało 427 00:17:52.800 --> 00:17:54.800 w zakresie wyrównanych stanowisk, 428 00:17:54.800 --> 00:17:56.800 honorariów itd. Nie da się jednak ukryć, 429 00:17:56.800 --> 00:17:58.800 że cepelia 430 00:17:58.800 --> 00:18:00.800 założyła kobieta, Zofia Szydłowska 431 00:18:00.800 --> 00:18:02.800 bardzo wpływowa swego czasu 432 00:18:02.800 --> 00:18:04.800 historyczka sztuki 433 00:18:04.800 --> 00:18:06.800 z wykształcenia, ale w zasadzie 434 00:18:06.800 --> 00:18:08.800 urzędniczka przede wszystkim. Karierę zaczęła 435 00:18:08.800 --> 00:18:10.800 się przed wojną w ministerstwie 436 00:18:10.800 --> 00:18:12.800 handlu wewnętrznego. Osoba, która 437 00:18:12.800 --> 00:18:14.800 zarządzała tym przedsiębiorstwem 438 00:18:14.800 --> 00:18:16.800 wykorzystając różne swoje 439 00:18:16.800 --> 00:18:18.800 talenty towarzyskie, kontakty 440 00:18:18.800 --> 00:18:20.800 i zarówno z dawnymi elitami 441 00:18:20.800 --> 00:18:22.800 przed wojnymi, jak i z nowymi elitami 442 00:18:22.800 --> 00:18:24.800 rządowymi, m.in. z bycie ministrem, 443 00:18:24.800 --> 00:18:26.800 szerem. I ona się wpisuje ciekawie 444 00:18:26.800 --> 00:18:28.800 w taki par na z kilku bardzo władczych 445 00:18:28.800 --> 00:18:30.800 pani, które PRL utrzymywał 446 00:18:30.800 --> 00:18:32.800 na eksponowanych stanowiskach, jak Jadwiga 447 00:18:32.800 --> 00:18:34.800 Grabowska w modzie Polski, czy 448 00:18:34.800 --> 00:18:36.800 Wanda Terakowska w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego. 449 00:18:36.800 --> 00:18:38.800 Wydaje się jednak, że ten 450 00:18:38.800 --> 00:18:40.800 pewien elegancki sznyt CEPeli 451 00:18:40.800 --> 00:18:42.800 zatrudnianie osób 452 00:18:42.800 --> 00:18:44.800 właśnie wywodzących się z dawnych elit 453 00:18:44.800 --> 00:18:46.800 dbanie o profesjonalną obsługę 454 00:18:46.800 --> 00:18:48.800 klientów w sklepach, 455 00:18:48.800 --> 00:18:50.800 co oczywiście momentami szwankowało 456 00:18:50.800 --> 00:18:52.800 jak zawsze w PRL-u, 457 00:18:52.800 --> 00:18:54.800 ale to prawdopodobnie była właśnie zasługa 458 00:18:54.800 --> 00:18:56.800 Szydłoskiej i także 459 00:18:56.800 --> 00:18:58.800 to społeczne zróżnicowanie 460 00:18:58.800 --> 00:19:00.800 zatrudnianych osób w CEPeli 461 00:19:00.800 --> 00:19:02.800 wynikające z jednej strony z tego, że Szydłoska chciała 462 00:19:02.800 --> 00:19:04.800 trochę osobom, które miały problemy po 45. 463 00:19:04.800 --> 00:19:06.800 roku ze znalezieniem pracy dać 464 00:19:06.800 --> 00:19:08.800 mimo wszystko możliwość przeżycia 465 00:19:08.800 --> 00:19:10.800 i godnego zarobkowania, ale z drugiej strony 466 00:19:10.800 --> 00:19:12.800 po prostu korzystanie z kompetencji 467 00:19:12.800 --> 00:19:14.800 tych osób, które jeszcze nabrały w innym 468 00:19:14.800 --> 00:19:16.800 ustroju, w innym systemie społecznym 469 00:19:16.800 --> 00:19:18.800 i były CEPeli 470 00:19:18.800 --> 00:19:20.800 potrzebne. To, żeśmy wielokrotnie słyszeli 471 00:19:20.800 --> 00:19:22.800 od dawnych pracowników, 472 00:19:22.800 --> 00:19:24.800 no wystarczy też pośledzić biogramy osób 473 00:19:24.800 --> 00:19:26.800 prawda, które dla CEPeli 474 00:19:26.800 --> 00:19:28.800 pracowały. Kiedyś Ziemianka, 475 00:19:28.800 --> 00:19:30.800 później specjalistka od Kaniny 476 00:19:30.800 --> 00:19:32.800 albo Etnografka, więc 477 00:19:32.800 --> 00:19:34.800 to są bardzo ciekawe biografie i myślę, 478 00:19:34.800 --> 00:19:36.800 że też to zagadnienie 479 00:19:36.800 --> 00:19:38.800 społecznego życia CEPeli zasługiwać 480 00:19:38.800 --> 00:19:40.800 będzie na jeszcze bardziej pogłębione 481 00:19:40.800 --> 00:19:42.800 studia i też interdyscyplinarne 482 00:19:42.800 --> 00:19:44.800 i to jest taki punkt, gdzie jesteśmy 483 00:19:44.800 --> 00:19:46.800 pełni świadomi, że raczej 484 00:19:46.800 --> 00:19:48.800 nie zamykamy tematu, ale otwieramy 485 00:19:48.800 --> 00:19:50.800 go na nowych badaczy. 486 00:19:50.800 --> 00:19:52.800 Opowieść o CEPeli jest właśnie taką opowieścią 487 00:19:52.800 --> 00:19:54.800 szkatunkową. Myślę, że miała pani 488 00:19:54.800 --> 00:19:56.800 też okazję się zapoznać książką, która 489 00:19:56.800 --> 00:19:58.800 towarzysz w tej wystawie. 490 00:19:58.800 --> 00:20:00.800 Tam jest wiele takich badań 491 00:20:00.800 --> 00:20:02.800 zbudowanych całkiem niedawno w związku z tym, 492 00:20:02.800 --> 00:20:04.800 że miała postać ta publikacja 493 00:20:04.800 --> 00:20:06.800 i myślę, że one będą dalej się 494 00:20:06.800 --> 00:20:08.800 rozwijały, to już wiemy 495 00:20:08.800 --> 00:20:10.800 od badaczy, którzy napisali tam teksty 496 00:20:10.800 --> 00:20:12.800 i dalej będą te 497 00:20:12.800 --> 00:20:14.800 tematy zgłębiać. Także to jest 498 00:20:14.800 --> 00:20:16.800 coś, co, no myślę, że zobaczymy 499 00:20:16.800 --> 00:20:18.800 co parę lat najpewniej, 500 00:20:18.800 --> 00:20:20.800 ale te badania właśnie w bardzo 501 00:20:20.800 --> 00:20:22.800 różnych zginach, bo 502 00:20:22.800 --> 00:20:24.800 od kolonizacji ziem odzyskanych poprzez 503 00:20:24.800 --> 00:20:26.800 właśnie zespołu ludowe CEPeli, 504 00:20:26.800 --> 00:20:28.800 poprzez różne case study poszczególnych 505 00:20:28.800 --> 00:20:30.800 ogielni, no te badania się rozwijają 506 00:20:30.800 --> 00:20:32.800 i od takich przyczynkowych 507 00:20:32.800 --> 00:20:34.800 myślę, że w kierunku takich 508 00:20:34.800 --> 00:20:36.800 bardzo rzetelnych monografci 509 00:20:36.800 --> 00:20:38.800 będą ryszły. 510 00:20:38.800 --> 00:20:40.800 Na koniec wrócę trochę do początku 511 00:20:40.800 --> 00:20:42.800 i tej wirtualnej możliwości 512 00:20:42.800 --> 00:20:44.800 przeniesienia się do Krakowa, 513 00:20:44.800 --> 00:20:46.800 konkretnie do Muzeum Narodowego, gdzie można oglądać 514 00:20:46.800 --> 00:20:48.800 wystawy Obywatelka CEPelia. Czy 515 00:20:48.800 --> 00:20:50.800 zgodzili byście Państwo pokrótce powiedzieć 516 00:20:50.800 --> 00:20:52.800 czego my na tej wystawie możemy się 517 00:20:52.800 --> 00:20:54.800 spodziewać, jeżeli chodzi 518 00:20:54.800 --> 00:20:56.800 o zebrane przedmioty, 519 00:20:56.800 --> 00:20:58.800 obiekty, dlatego że 520 00:20:58.800 --> 00:21:00.800 no wybór jest przecież przeogromny. 521 00:21:00.800 --> 00:21:02.800 Z tym nam się kojarzy CEPeli, 522 00:21:02.800 --> 00:21:04.800 z jakimś morzem 523 00:21:04.800 --> 00:21:06.800 przedmiotów pani nawet powiedziała o masie. 524 00:21:06.800 --> 00:21:08.800 Jak w takim razie wybrali Państwo 525 00:21:08.800 --> 00:21:10.800 obiekty, które te historie opowiadają 526 00:21:10.800 --> 00:21:12.800 najtrafniej albo z takich perspektyw, 527 00:21:12.800 --> 00:21:14.800 które dla osób, które wystawy odwiedzą 528 00:21:14.800 --> 00:21:16.800 najciekawiej. Myśmy 529 00:21:16.800 --> 00:21:18.800 pracowali kilka lat nad tą wystawą 530 00:21:18.800 --> 00:21:20.800 i temu towarzyszył namysł 531 00:21:20.800 --> 00:21:22.800 od takiego, żeby może wybrać 532 00:21:22.800 --> 00:21:24.800 stosunkowo niewiele obiektów, 533 00:21:24.800 --> 00:21:26.800 ale przedstawić je w sposób bardzo pogłębiony, 534 00:21:26.800 --> 00:21:28.800 krytyczny, ale postanowiliśmy 535 00:21:28.800 --> 00:21:30.800 jednak także w rozmowach 536 00:21:30.800 --> 00:21:32.800 z organizatorem, czyli Muzeum Narodowym 537 00:21:32.800 --> 00:21:34.800 w Krakowie od tego odejść, 538 00:21:34.800 --> 00:21:36.800 bo na coś takiego będzie jeszcze czas 539 00:21:36.800 --> 00:21:38.800 i niech robi to może ktoś inny za chwilę, 540 00:21:38.800 --> 00:21:40.800 ale ta pierwsza krytyczna wystawa 541 00:21:40.800 --> 00:21:42.800 powinna pokazać skalę CEPeli, powinna 542 00:21:42.800 --> 00:21:44.800 pokazać totalność tego przedsiębiorstwa, 543 00:21:44.800 --> 00:21:46.800 więc byśmy wybrali 600 obiektów, 544 00:21:46.800 --> 00:21:48.800 co brzmi imponująco, ale jest 545 00:21:48.800 --> 00:21:50.800 oczywiście promilem jedynie, 546 00:21:50.800 --> 00:21:52.800 które by reprezentowały kilka 547 00:21:52.800 --> 00:21:54.800 zasadniczych gałęzi wytwórczych, 548 00:21:54.800 --> 00:21:56.800 a więc CEPeli to tak zwaną 549 00:21:56.800 --> 00:21:58.800 ludową, czyli ludowość na sprzedaż CEPeli 550 00:21:58.800 --> 00:22:00.800 nowoczesną, CEPeli retro, 551 00:22:00.800 --> 00:22:02.800 mode i biżuterie, 552 00:22:02.800 --> 00:22:04.800 druki i plakat, zagadnienie 553 00:22:04.800 --> 00:22:06.800 eksperymentu i doświadczenia 554 00:22:06.800 --> 00:22:08.800 także badań naukowych, 555 00:22:08.800 --> 00:22:10.800 które w CEPeli funkcjonowały 556 00:22:10.800 --> 00:22:12.800 i jej towarzyszyły. 557 00:22:12.800 --> 00:22:14.800 Nasi goście znajdą 558 00:22:14.800 --> 00:22:16.800 przedmioty tak różne, jak 559 00:22:16.800 --> 00:22:18.800 unikatowe tkaniny Jolanty 560 00:22:18.800 --> 00:22:20.800 owickiej, czy Wojciecha Sadleja, 561 00:22:20.800 --> 00:22:22.800 więc gwiazd polskiej tkaniny 562 00:22:22.800 --> 00:22:24.800 artystycznej, rangi 563 00:22:24.800 --> 00:22:26.800 takiej samej, właściwie jak Magdalena 564 00:22:26.800 --> 00:22:28.800 Abakanowicz, a wy zobaczą też guziki 565 00:22:28.800 --> 00:22:30.800 z bursztynu, za 4 złote 50, 566 00:22:30.800 --> 00:22:32.800 które można było kupić 567 00:22:32.800 --> 00:22:34.800 i dać krawcowej, aby 568 00:22:34.800 --> 00:22:36.800 wykończyła nimi zamawianą garconkę. 569 00:22:36.800 --> 00:22:38.800 Zobaczą Maty Słomiane, jeden 570 00:22:38.800 --> 00:22:40.800 z najbardziej popularnych, najtańszych 571 00:22:40.800 --> 00:22:42.800 wyrobów CEPeli, ale 572 00:22:42.800 --> 00:22:44.800 zobaczą też kosztowniejszą biżuterię, 573 00:22:44.800 --> 00:22:46.800 unikatową ceramikę. 574 00:22:46.800 --> 00:22:48.800 Wszystko to też jest pomyślane 575 00:22:48.800 --> 00:22:50.800 trochę jako wspomnienie 576 00:22:50.800 --> 00:22:52.800 o sklepach i wystawach CEPeli, bo 577 00:22:52.800 --> 00:22:54.800 instytucja ta przykładała ogromną 578 00:22:54.800 --> 00:22:56.800 wagę do tego, jak pokazuje te przedmioty, 579 00:22:56.800 --> 00:22:58.800 nie tylko, żeby wyeksponować 580 00:22:58.800 --> 00:23:00.800 ich walory, ale także, żeby 581 00:23:00.800 --> 00:23:02.800 uświadomić społeczeństwo, jak one mogą być 582 00:23:02.800 --> 00:23:04.800 zestawiane, jak mogą być używane. 583 00:23:04.800 --> 00:23:06.800 Używała takich chwytów, jakie dzisiaj my kojarzymy 584 00:23:06.800 --> 00:23:08.800 z magazynów IKEA, 585 00:23:08.800 --> 00:23:10.800 czyli mamy mebel, tkaninę, 586 00:23:10.800 --> 00:23:12.800 coś ceramicznego, 587 00:23:12.800 --> 00:23:14.800 jakąś zabawkę do tego wszystkiego, jeżeli 588 00:23:14.800 --> 00:23:16.800 jest to związane ze światem dziecka. 589 00:23:16.800 --> 00:23:18.800 Więc nasza wystawa jest totalna. 590 00:23:18.800 --> 00:23:20.800 Pokazuje totalność CEPeli, 591 00:23:20.800 --> 00:23:22.800 a te totalność uzypełnia jeszcze książka, 592 00:23:22.800 --> 00:23:24.800 gdzie można właśnie znaleźć teksty 593 00:23:24.800 --> 00:23:26.800 o zespołach folklorystycznych, 594 00:23:26.800 --> 00:23:28.800 o misji polonizacji 595 00:23:28.800 --> 00:23:30.800 ziem zachodnich przez CEPeli, 596 00:23:30.800 --> 00:23:32.800 co też miało miejsce o 597 00:23:32.800 --> 00:23:34.800 roli kobiet i wybranych postaciach 598 00:23:34.800 --> 00:23:36.800 związanych z CEPelią, więc to jest projekt 599 00:23:36.800 --> 00:23:38.800 rzeczywiście totalny, który na różne sposoby 600 00:23:38.800 --> 00:23:40.800 się uzupełnia. 601 00:23:40.800 --> 00:23:42.800 Pierwszy pomysł na tytuł to było CEPeli, widzę 602 00:23:42.800 --> 00:23:44.800 ogromną. I tak właśnie 603 00:23:44.800 --> 00:23:46.800 chcieliśmy też ją przedstawić. 604 00:23:46.800 --> 00:23:48.800 Perspektywy ikonii 605 00:23:48.800 --> 00:23:50.800 designu, które często 606 00:23:50.800 --> 00:23:52.800 są kojarzone właśnie nie z CEPelią, 607 00:23:52.800 --> 00:23:54.800 ale z konkretnymi projektantami 608 00:23:54.800 --> 00:23:56.800 lub z konkretną spółdzielnią, 609 00:23:56.800 --> 00:23:58.800 na przykład Ład, czy 610 00:23:58.800 --> 00:24:00.800 są tam też projekty, które 611 00:24:00.800 --> 00:24:02.800 Ład wykonał dla Favellu. 612 00:24:02.800 --> 00:24:04.800 One bardzo często jakby 613 00:24:04.800 --> 00:24:06.800 funkcjonowały właśnie obok 614 00:24:06.800 --> 00:24:08.800 tego głównego nurtu, czyli tej masy 615 00:24:08.800 --> 00:24:10.800 towarowej CEPeli. Myślmy, chcieliśmy zwrócić na to 616 00:24:10.800 --> 00:24:12.800 uwagę na tą taką wszechstronność 617 00:24:12.800 --> 00:24:14.800 na zaopiekowanie się równymi tematami. 618 00:24:14.800 --> 00:24:16.800 W CEPeli mówiono o kulturze, 619 00:24:16.800 --> 00:24:18.800 kulturze mieszkania, kulturze 620 00:24:18.800 --> 00:24:20.800 ubioru, kulturze pamiątki. 621 00:24:20.800 --> 00:24:22.800 Więc też samo to określenie 622 00:24:22.800 --> 00:24:24.800 bardzo, jest symptomatyczne 623 00:24:24.800 --> 00:24:26.800 dla misyjności, ale też myślenia 624 00:24:26.800 --> 00:24:28.800 o zagospodarowaniu 625 00:24:28.800 --> 00:24:30.800 w ogóle tego powojennego świata. 626 00:24:30.800 --> 00:24:32.800 Związkujemy właśnie z takim sprawiedliwym 627 00:24:32.800 --> 00:24:34.800 dostępem do 628 00:24:34.800 --> 00:24:36.800 różnych przedmiotów, które są 629 00:24:36.800 --> 00:24:38.800 dobrze zaprojektowane i które są 630 00:24:38.800 --> 00:24:40.800 zanurzone w tej kulturze. 631 00:24:40.800 --> 00:24:42.800 To nie tylko to lakowska w tym piętno na co dzień 632 00:24:42.800 --> 00:24:44.800 i dla wszystkich 633 00:24:44.800 --> 00:24:46.800 propagowała to podejście, ale 634 00:24:46.800 --> 00:24:48.800 również CEPelia. Zresztą to bardzo często byli 635 00:24:48.800 --> 00:24:50.800 ci sami projektanci i to też pokazujemy. 636 00:24:50.800 --> 00:24:52.800 To środowisko jest bardzo płytkie 637 00:24:52.800 --> 00:24:54.800 i że projektanci co pracowali 638 00:24:54.800 --> 00:24:56.800 dla Instytutu Zornictwa Przemysłowego 639 00:24:56.800 --> 00:24:58.800 pracowali też dla CEPeli 640 00:24:58.800 --> 00:25:00.800 czy pracowali dla tego wielkiego przemysłu 641 00:25:00.800 --> 00:25:02.800 i są tam konkretne przykłady 642 00:25:02.800 --> 00:25:04.800 zena Bączyka na przykład 643 00:25:04.800 --> 00:25:06.800 czy Krystyny Policzkowskiej 644 00:25:06.800 --> 00:25:08.800 i Gałeckiej. Bardzo dużo tam jest 645 00:25:08.800 --> 00:25:10.800 wymiarów, działalności 646 00:25:10.800 --> 00:25:12.800 i bardzo dużo też 647 00:25:12.800 --> 00:25:14.800 takich kompozycji 648 00:25:14.800 --> 00:25:16.800 pożonych przez nas i przez projektantów 649 00:25:16.800 --> 00:25:18.800 wystawy, które są nie tylko estetyczne, 650 00:25:18.800 --> 00:25:20.800 bo są właśnie takim 651 00:25:20.800 --> 00:25:22.800 połączeniem różnych obiektów, 652 00:25:22.800 --> 00:25:24.800 sposób, który jest atrakcyjny 653 00:25:24.800 --> 00:25:26.800 wizualnie, ale też są takie mikrohistorie 654 00:25:26.800 --> 00:25:28.800 i z takich mikrohistori właśnie 655 00:25:28.800 --> 00:25:30.800 ta wystawa też jest zbudowana. 656 00:25:30.800 --> 00:25:32.800 Wielka to radość 657 00:25:32.800 --> 00:25:34.800 móc mówić o wystawie, która jest 658 00:25:34.800 --> 00:25:36.800 wielowymiarowa, a także jak przed chwilą 659 00:25:36.800 --> 00:25:38.800 było totalna. Tak właśnie 660 00:25:38.800 --> 00:25:40.800 twórcy mówią o ekspozycji 661 00:25:40.800 --> 00:25:42.800 obywatelka CEPELIA. Można ją oglądać 662 00:25:42.800 --> 00:25:44.800 do 21 lutego 663 00:25:44.800 --> 00:25:46.800 w Muzeum Narodowym 664 00:25:46.800 --> 00:25:48.800 w Krakowie, a dzisiaj opowiadali 665 00:25:48.800 --> 00:25:50.800 o niej pani doktor Anna Wiszniewska 666 00:25:50.800 --> 00:25:52.800 i pan profesor 667 00:25:52.800 --> 00:25:54.800 Piotr Korduba. Bardzo dziękuję za te spotkanie 668 00:25:54.800 --> 00:25:56.800 i za wszystko, co państwo powiedzieli. 669 00:25:56.800 --> 00:25:58.800 Bardzo dziękujemy.